Praznik Božića

Hrišćanski svet na Božić slavi rođenje Isusa Hrista, a oni koji nisu hrišćani slave praznik ljubavi.

Božić, na latinskom Nativitatis Domini, Natalis Domini (rođenje Gospoda), zapadno hrišćanstvo slavi 25. decembra, a istočno hrišćanstvo prema Julijanskom kalendaru 7. januara. Osim Uskrsa je Božić drugi najveći, praktično najznačajniji, najrasprostranjeniji praznik za hrišćane, i ujedno širom sveta praznik ljubavi, radosti, mira i porodice.

Prema hrišćanskom učenju je Isus Hrist rođen od Device Marije u Vitlejemu, na dan koji je u celom svetu prihvaćen kao početak naše ere, a koji je u 5. veku izračunao opat Dionysius Exiguus.

Pošto jevanđelja nisu pružila podatke za utvrđivanje tačnog datuma Isusovog rođenja, u početku su razmatrani razni datumi, potom se vekovima slavio 6. januara, na Bogojavljenje. Vreme Božića je 325-e, na sinodu u Nikeji odvojeno od Bogojavljenja i utvrđeno za 25. decembar. I pravoslavne crkve slave Božić 25. decembra, ali zbog kašnjenja Julijanskog kalendara taj datum pada na 7. januar po Gregorijanskom kalendaru. I prema kultu Mitre, koji je bio popularan u ono vreme, na dan zimskog solsticija se slavio rođendan Boga Sunca, njegova pobeda nad tamom, što je bio prilika za hrišćanstvo da stvori pandan paganskom prazniku, odnosno da mu da drugo duhovno značenje.

Četiri nedelje pred Božić se zovu advent (Dolazak Gospoda), prvom nedeljom adventa počinje računanje crkvene godine. Badnje veče je početak praznika, vigilija, nekada su vernici bdeli, postili i molili se, trag toga je običaj da se za hranu nudi riba. U katoličkoj božićnoj liturgiji postoje tri svete mise: ponoćna, pastirska i božićna svečana misa. Prema tumačenju liturgije se ponoćnom misom slavi večno rođenje Isusa (odnosno Reči), pastirskom misom zemaljsko rođenje otelotvorene Reči Božije, a svečanom misom uz sve to i milostivo ponovno rođenje čoveka. Papa na dan Božića u podne daje svečani blagoslov Urbi et Orbi (gradu, to jest Rimu i svetu).

Centralna tema božićne ikonografije je novorođenče Isus u jaslama sa majkom Marijom i poočimom Josipom. Običaj da se u katoličkim crkvama na Božič postave jasle potiče od Svetog Franje Asiškog, koji je 1223-e godine za ponoćnu misu uredio jednu pećinu. Božić protestantskih crkava je jednostavniji, oni ni tada ne ukrašavaju svoje crkve.

Postavljanje božićne jelke je potekao sa nemačke jezičke teritorije u 17. veku, a njen neizostavni ukras, salon bombone su se pojavile tek početkom 19. veka. (Arhiv MTVA)

Poreklo božićnog darivanja

Ljudi su do 14. veka Božić slavili u crkvama, išli su na misu, divili se jaslama i ukrašenoj crkvi. Ponoćno bogosluženje je izgledalo malo drugačije nego danas, bilo je veselije: vernici su poneli sa sobom sveće i lampe, izvodili pastirske igre, molili se i pevali, i često bi tek zorom išli kućama.

Tradicija darivanja Svetog Mikloša (Nikole) se sredinom 13. veka iz Holandije proširila na južni i srednji deo Evrope. Za vreme reformacije, u 16-17. veku su protestanti onog koji donosi darove nazvali „Jezuška“ i vreme darivanja sa 6. decembra premestili na Božić.

Kao i o svim božićnim običajima, i o darivanju postoji više priča. Njegovo poreklo se može pratiti i do sveta tri kralja, koji su doneli darove novorođenom Isusu.

Prema drugoj legendi, za darivanje se možemo zahvaliti Martinu Luteru, koji je želeo da se deca rado sećaju praznika malog Isusa koji leži u jaslama. U početku su dobijali samo sitne poklone, jabuku, orase, novčić. Onomad su igračke bile veoma retke, ljudi su ih mogli kupiti samo od putujućih trgovaca.

Treća priča nas vodi u antički Rim, u vreme pre Isusa, kada je uvedena svečanost Saturnalije. Slavio se završetak jesenje setve, festival je počinjao 17. decembra, a njegov tok su određivali carevi. Car Avgust je dozvolio da slavlje traje 3 dana, Tiberije i Kaligula su dodali po jedan dan. Kada nije bilo pravila, Saturnalije bi se odužile i nedelju dana, do 25. decembra. Organizovane su svečanosti, takmičenja, povorke pod maskama, a sluge su dobijale poklone.

Danas je lakše doći do igračaka nego u proteklim vekovima. Mnogi od nas žele da na neki način obraduju svoje najbliže. Bilo da je reč o deci ili odraslima, vredi razmisliti o tome da ništa nije vrednije od poklona koji smo pripremili svojeručno. Nemojmo zaboraviti da bi mnogi voleli poklone pod božićnom jelkom, ali uzalud… Postoji bezbroj načina da učinimo dobro delo, da primetimo kome je potrebna pomoć, u bližem ili širem okruženju. (eletszepitok.hu)